Leren onderzoeken (pws)

Leren onderzoeken.

Intro

Beschrijving van de vaardigheid
Bij het profielwerkstuk in 4 en 5 havo gaat het erom om heldere onderzoeksvragen te formuleren en daar op een goede manier antwoorden op te vinden. Leerlingen leren op een onderzoeksmatige manier praktijkkwesties te onderzoeken en gebruik te maken van theorie en eenvoudige onderzoeksmethoden. Met de rubric leren leerlingen: dat ze zich – voordat ze echt kunnen beginnen – goed moeten oriënteren op hun onderwerp en goed uit te zoeken wat er al bekend is over hun onderwerp. Met het onderzoek naar het gekozen praktijkprobleem moet de leerling een bijdrage leveren aan de oplossing ervan en het probleem moet voor de betrokkenen een zekere afspiegeling. De rubric helpt erbij om de onderzoeksvraag een juiste afspiegeling van het onderwerp te laten zijn, zodat de leerling een precies beeld krijgt van wat hij wil weten. Het is uit de vraag af te leiden over welke groepen mensen het gaat, op welke plaats en in welke tijd het zich afspeelt. De vraag moet zo geformuleerd zijn dat hij bovendien leidt tot een passende onderzoeksopzet en het er duidelijk uit blijkt of de leerlingen een probleem gaat beschrijven of verklaren. Verder moet de vraag consistent zijn: het verband tussen vraag, kennisgebied, reden, antwoord en strategie moet kloppen. 

De verschillende scaffolds/opdrachten (zie werkboekje) ondersteunen de verschillende fases van het ‘cirkelen om de vraag’. Oriënteren, ideeën genereren, verankeren, verkennen van de criteria, specificeren etc. De kern is dat leerlingen de vraag niet zien als een startpunt, maar als een proces, waar je steeds weer naar terugkeert. De activiteiten in deze lessenserie ondersteunen dit proces.  

Tenslotte helpt de rubric de leerling om te evalueren of hij op de juiste manier een onderwerp heeft gekozen en een daarbij passende hoofdvraag heeft geformuleerd. 

De rubric en de scaffolds dienen als hulpmiddel bij het oriënteren op het onderwerp, het bedenken van een onderzoeksvraag, het formuleren en afbakenen ervan en deze kritisch te evalueren.


Bevorderen van zelfregulatie in de mens- en maatschappijvakken – NRO praktijkgericht onderzoek (40.5.18500.018)
Universiteit van Amsterdam 2020

Onderzoeksvragen formuleren voor een profielwerkstuk
– Hanneke Beneden
Montessori Lyceum Amsterdam

Rubric

Klik op de afbeelding om de rubric te vergroten of download de rubric als pdf

Video

Scaffolds

SCAFFOLD – verkennen onderzoeksvraag

Scaffold 1 – ‘5x waarom?’
Doel: Interview-opdracht “5 X waarom?”
Docent: De leerlingen werken in duo’s en stellen elkaar 5 x de waarom-vraag naar aanleiding van hun/een onderwerp. De docent doet de opdracht voor met een eigen onderwerp b.v. “motivatie van leerlingen”. 1 vrijwilliger stelt 5 x de vraag waarom? Nadat de leerlingen de opdracht zelf hebben uitgevoerd, worden de voorbeelden klassikaal geïnventariseerd
Leerlingen: Na de uitleg en het voordoen voeren de leerlingen de opdracht in tweetallen uit.
download scaffold 1 – ‘5x waarom’ (pdf)

Scaffold 2 – ‘brainstorm’
Doel: Oplossingen verzinnen aan de hand van de kaartjes methode
Docent: Instructie – de leerlingen schrijven zoveel mogelijk oplossingen voor en antwoorden op hun vraag op kaartjes en sorteren de kaartjes vervolgens in hoofdcategorieën.
Leerlingen: In een tweetal kiezen de leerlingen 1 “eindprobleem” uit de thema’s van de vorige opdracht. Bij het praktijkprobleem gaan de leerlingen samen zoveel mogelijk antwoorden en oplossingen verzinnen en schrijven deze op kaartjes. De oplossingen moeten worden gegroepeerd, wat hoort bij elkaar?
download scaffold 2- ‘brainstorm’ (pdf)

Scaffold 3 – ‘werken met de rubric’
Doel: Begrijpen van de Rubric
Docent: Instructie – de docent bespreekt de rubric en modelleert het formuleren van een onderzoeksvraag naar aanleiding van gekozen thema’s zoals: “Het nut van sport”, “Het opzetten van een modemerk” en/of
“Motivatie voor school”
Leerlingen: Luisteren, aantekeningen maken
download scaffold 3 – ‘werken met de rubric’ (pdf)

Overig lesmateriaal
download powerpoint lesmateriaal (pptx)
download werkboekje (pdf)
download werkboekje (docx)

Lessen

Deze lessenserie bestaat uit 3 lessen. Bij dit lesontwerp horen een powerpoint voor de docent en een werkboekje voor de leerling (zie de scaffolds)

Uitgangspunt
Leerlingen maken voor het pws een product (b.v. (onderzoeks-) verslag, documentaire, toneelstuk, bedrijfsplan etc.) dat een oplossing moet bieden voor een praktijkprobleem. Leerlingen maken daarbij gebruik van enkele eenvoudige onderzoeksvaardigheden (informatie zoeken, interviews afnemen, vragenlijstjes afnemen).

Ervaringen in de praktijk
De lessen verliepen in de eerste ronde grotendeels zoals bedoeld. Omdat leerlingen niet altijd even gestructureerd aan de opdrachten werkten, is ervoor gekozen in de tweede ronde met een opdrachtenboekje te werken. Ook het aantal opdrachten is veranderd: er waren voor de lessenserie in de eerste ronde te veel opdrachten zodat we in de tweede ronde een aantal oefening hebben moeten schrappen. Het gebruik van de rubric is in beide rondes nog niet goed genoeg tot zijn recht gekomen bij het klassikale onderdeel. De leerlingen krijgen na de introductie-lessen een begeleider toegewezen die met de leerlingen aan de hand van de rubric het werkproces op zich neemt. Momenteel heb ik er geen goed zicht op hoe dit verloopt.

Download de lessen (pdf)

MENU