Publicaties

Hieronder vindt u de publicaties van het LEMM. U kunt deze downloaden. U kunt van een aantal publicaties ook gedrukte exemplaren bestellen (15 euro per stuk, excl verzendkosten) bij de VU Boekhandel (zoek de publicatie onder 'boeken en ebooks').


Genrespecifiek schrijven in de mens- en maatschappijvakken - 9 lesontwerpen onderzocht

Auteurs Jannet van Drie, Talita Groenendijk, Martine Braaksma en Tanja Janssen
135 p. ISBN 978-94-90147-15-0

Slecht geformuleerde zinnen, teksten met onduidelijke verklaringen, onvolledige vergelijkingen of onvoldoende argumentatie. Dit is herkenbaar voor veel docenten uit de mens- en maatschappijvakken. Wat kan je hieraan doen als docent?
In deze publicatie worden vijf ontwerpprincipes voor effectief schrijfonderwijs gepresenteerd die bruikbaar zijn in de mens- en maatschappijvakken. Op basis van deze principes hebben docenten van diverse mens- en maatschappijvakken en docenten Nederlands, negen lessenseries ontworpen. Deze lessenseries zijn gericht op het ontwikkelen van schrijfvaardigheid in samenhang met vakspecifieke denk- en redeneervaardigheden. De focus ligt daarbij op de genres: vergelijken, verklaren en argumenteren. Uit het onderzoek blijkt dat de kwaliteit van de leerlingteksten inderdaad is verbeterd door deze lessenseries.
Naast de vijf ontwerpprincipes bevat deze publicatie concrete beschrijvingen van de negen lessenseries, als ook een verslag van het onderzoek. Doel is om docenten en opleiders concrete suggesties te bieden om vak- en schrijfonderwijs te integreren.

U vindt hier de pdf van Genrespecifiek schrijven

Verbeteren van schrijfvaardigheid in de mens- en maatschappijvakken. Handreiking voor opleiders en docenten.
Redactie: Jannet van Drie.
206 p. ISBN     978-94-90147-14-3 -

De mens- en maatschappijvakken doen een groot beroep op de taalvaardigheid van leerlingen. Leerlingenschrijven veel bij deze vakken, maar vinden het vaak lastig om hun antwoordenen redeneringen goed te formuleren. Hoe kun je als docent aandacht geven aan schrijfvaardigheid op zodanige wijze dathet vakspecifieke denken en redeneren ondersteund wordt?
Deze publicatieheeft als doel hiervoor handreikingen te bieden aan opleiders en docenten inhet basis- en voortgezet onderwijs. Naast meer theoretische bijdragen, wordener 16 concrete lesontwerpen gepresenteerd van hoe docenten aandacht bestedenaan schrijfvaardigheid in hun lessen en hoe opleiders dit doen. De voorbeeldenzijn zowel gericht op het basis-, als voortgezet onderwijs.
U vindt hier de pdf van deze publicatie


Aardrijkskundeonderwijs onderzocht
Redactie Joop van der Schee en Tine Béneker
Auteurs Tine Béneker, Marian Blankman, Ineke de Bock, Mathijs Booden, Adwin Bosschaart, Art Broekman, Tim Favier, Jan Karkdijk, Henk Notté, Katie Oost, Hans Palings, Iris Pauw, Joop van der Schee, Marchje van der Veen, Bregje de Vries, Ilona Wevers,  2012
148 p. ISBN 978 94 90147 07 5, €15,00 (+ €1,95 verzendkosten)
Dit boek presenteert een aantal Nederlandse onderzoeken over het aardrijkskundeonderwijs. Het is bedoeld voor leraren aardrijkskunde in opleiding en andere geďnteresseerden. Want wat weten we eigenlijk over het aardrijkskundeonderwijs? Welke beelden hebben leerlingen van hun leefomgeving en van hun toekomst? Hoe kunnen we het geografisch denken van leerlingen stimuleren? Wat bieden aardrijkskundeschoolboeken? Zijn mysteries een goed middel? Werkt het gebruik van digitale kaarten verrijkend? En hoe kunnen we geografische kennis van leerlingen toetsen?
Niet alleen de leerling en het leermiddel zijn studieobject, ook de leraar (in opleiding). Hoe ervaren leraren aardrijkskunde in opleiding op de pabo lessen die meer focussen op geografisch denken? Wat vinden leraren van veldwerk en excursies doen?
U vindt hier de pdf van Aardrijkskundeonderwijs onderzocht

Maatschappijleer Hoofdzaak. Een sociaal wetenschappelijk denkkader voor politieke oordeelsvorming
Redactie Mieke Bernaerts en Christian van Kesteren
Auteurs Margarita Jeliazkova, Rob Hoppe, Gerard Ruijs, Broer van der Hoek, Ton Olgers, 2012
130 p. ISBN 978 94 90147 00 6,  €15,00
Deze bundel gaat over denkvaardigheden bij Maatschappijleer. Wat zijn de denk en redeneerwijzen bij het schoolvak Maatschappijleer en Burgerschap? Op welke wijze maakt Maatschappijleer als schoolvak gebruik van de sociale wetenschappelijke denkkaders en instrumenten? En wat is de relatie tussen Burgerschapsvorming en Maatschappijeleer?
Deze bundel wil een bijdrage leveren aan het debat over de conceptuele denkkaders van Maatschappijleer ten behoeve van de vakdidactiek Maatschappijleer.
U vindt hier de pdf van

Maatschappijleer Hoofdzaak

Burgerschapsvorming en de maatschappijvakken
Eindredactie Arie Wilschut
Auteurs Broer van der Hoek, Hans Keissen, Hessel Nieuwelink, Iris Pauw, Arie Wilschut  2012
117 p. ISBN 978 94 90147 10 5, €15,00
Sinds enige tijd zijn scholen wettelijk verplicht iets te doen aan burgerschapsvorming, zonder dat daarvooreen specifiek schoolvak is ontworpen of aangewezen. Het ligt voor de hand te veronderstellen dat de maatschappijvakken in dit verband een belangrijke rol kunnen spelen. In deze publicatie wordt nagegaan met welke opdrachten tot burgerschapsvorming de vakken aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer ooit in het leven zijn geroepen en hoe zij aan die opdracht hernieuwd invulling kunnen geven. Op basis van wat uit empirisch onderzoek bekens is, wordt duidelijk gemaakt of en hoe onderwijs al dan niet invloed kan hebben op de ontwikkeling van burgerschap. Aan de hand van een aantal praktische voorbeelden wordt ten slotte handen en voeten gegeven aan de invulling van burgerschap vanuit de maatschappijvakken.
U vindt hier de pdf van Burgerschapsvorming en de maatschappijvakken

Taalgericht vakonderwijs en de mens- en maatschappijvakken. Een handreiking voor opleiders en docenten.
Redactie Jannet van Drie
Auteurs Jannet van Drie, Hans Goudsmit, Fer Hooghuis, Trees van der Hoogt, Lenie Kneppers, Kees van Loon, Ton van der Schans, Brenda Stam 2012
Met bijdragen van Johanna Baart, Gerald van Dijk, Marlies Hummel, Terry de Jongh, Femke Kempers, Lenneke Klören, Gerard Steenhagen, Dave Susan, Rosa Veldman, Marijke Weijs, Hanneke Wensink, Bert Willering 
123 p. ISBN 978 94 90147 09 9, €15,00
Deze publicatie is bedoeld als handreiking voor opleiders en docenten voor het basis- en voortgezet onderwijs die aan de slag willen gaan met taalgericht vakonderwijs. De mens- en maatschappijvakken doen een groot beroep op de taalvaardigheid van leerlingen: bij het lezen van schoolboek- en andere teksten, maar ook bij het schrijven en samen praten over het vak. Taalgericht vakonderwijs is een didactische benadering die zich expliciet richt op de talige aspecten van het vak en dient als basis voor deze publicatie. Het eerste  deel is meer algemeen van aard. Het gaat in op specifieke kenmerken van de taal die gebruikt wordt bij de mens- en maatschappijvakken en bespreekt de rol van lezen, spreken en schrijven bij deze vakken. Vervolgens worden concrete lesvoorbeelden gepresenteerd van hoe lerarenopleiders aandacht besteden aan taalgericht vakonderwijs in hun eigen opleiding en hoe docenten dit doen in hun lessen. De voorbeelden zijn zowel gericht op het basis- als voortgezet onderwijs.
U vindt hier de pdf van  Taalgericht vakonderwijs en de mens- en maatschappijvakken

Economie in context. Ill structured opdrachten voor vmbo-t
Auteurs Lenie Kneppers en Rianne van der Lugt 2012
94 p. ISBN 978 94 90147 08 2, €15,00
In de bovenbouw van het vak Economie wordt sinds de invoering van het nieuwe programma -Teulings - nadruk gelegd op het leren van economische kennis en vaardigheden door te werken met contexten. Het gaat daarbij om authentieke problemen, waarbij geen eenduidige oplossing is. In de literatuur zijn ze bekend onder de naam ill-structured problems.
In de praktijk blijkt dat bij het werken aan deze problemen enige structurering nodig is, al kan die na verloop van tijd afnemen. Het gaat dan voornamelijk om processtructurering.
Ook in het vmbo lijtk het zinvol om met dit soort opdrachten te werken. Het maken van de opdrachten is echter lastig. Deze publicatie bevat een aantal voorbeeldopdrachten die zo, of in een iets aangepaste vorm, in de klas kunnen worden uitgevoerd. Tevens wordt getoond hoe deze opdrachten vorm kunnen krijgen, zodat leraren worden geholpen zelf dit soort opdrachten te maken.
U vindt hier de pdf van Economie in Context


Handboek Vakdidactiek Maatschappijleer
Auteurs: Ton Olgers, Rob van Otterdijk, Gerard Ruijs, Jan de Kievid en Lieke Meijs, 2010 (nieuwe druk 2015)
457p, ISBN 978-90-6473-435-9,
€ 34,95
Het handboek is een uitgave van het Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken en het Instituut voor Publiek en Politiek.
U vindt hier een pdf van het complete handboek.Dit is de editie van 2010.
De nieuwe editie van 2015 kan besteld worden via het Instituut voor Publiek en Politiek

 

Handboek Vakdidactiek Aardrijkskunde
Auteurs: Geert van den Berg (red.), Adwin Bosschaart, Ronnie Kolkman, Iris Pauw, Joop van der Schee en Leon VanKan
Aardrijkskunde is een boeiend vak dat bij veel leerlingen verwondering en nieuwsgierigheid kan opwekken. Verwondering en nieuwsgierigheid zijn belangrijke voorwaarden voor betekenisvol leren. Maar minstens zo belangrijk is de vakinhoudelijke kennis en vakdidactische vaardigheid van de docent. Niet zelden worden aardrijkskundelessen bepaald door wat de methode biedt. De auteurs van dit vakdidactiekboek willen met die praktijk de strijd aanbinden. Zij zijn voorstander van divers leren met veel vakdidactische variatie. Dit vakdidactiekboek kan daarin een belangrijke bijdrage leveren. Het geeft studenten de nodige kennis en inzicht in leerprocessen bij aardrijkskunde en daagt hen uit daar vorm aan te geven. Op die manier hopen de auteurs van dit boek de kwaliteit van het aardrijkskundeonderwijs een impuls te geven.
U vindt hier een pdf van de hoofdstukken van het boek en meer informatie over bestellingen.

Vakintegratie in de Mens- en Maatschappijvakken. Theorie en praktijk
Auteurs: Carla van Boxtel (red.), Hans Bulthuis, Hans Goudsmit, Fer Hooghuis, Berend Jan Mulder, Peter Smulders, Brenda Stam, Christiaan Steenstra, Charlotte Waskowskij, Bert de Weme
Deze publicatie is bedoeld voor leraren, studenten aan de lerarenopleiding, lerarenopleiders, educatieve auteurs, onderwijsondersteunende instellingen en iedereen die meer wil weten over theorie en praktijk van een geďntegreerde aanpak in de mens- en maatschappijvakken.
Het theoriedeel bespreekt de uitgangspunten, benaderingen en discussies over vakintegratie in de nationale en internationale literatuur. Het praktijkdeel geeft zicht op de uitwerking van een geďntegreerde aanpak in methodes, de ervaringen van leraren op basisscholen en in de onderbouw van het vmbo en de wijze waarop lerarenopleidingen aandacht besteden aan vakintegratie.
De publicatie bevat tevens een beschrijving en vergelijking van de 'essenties' van de schoolvakken aardrijkskunde, economie, geschiedenis en maatschappijleer.
U kunt hier de publicatie downloaden.

Waar vandaan en waar naar toe? Leerlijnen in het
aardrijkskundeonderwijs van basisschool tot eindexamen
Auteurs: Christiaan Steenstra en Joop van der Schee
De ontwikkeling van geografisch besef is een langdurig proces. Deze publicatie gaat over mogelijke leerlijnen in het aardrijkskundeonderwijs. Welke aanknopingspunten voor samenhang bieden kerndoelen en examenprogramma's? Welke lessen kunnen we leren van ervaringen in het buitenland? Hoe worden leraren op de lerarenopleiding voorbereid op hun verantwoordelijkheid voor het bijdragen aan een dergelijke leerlijn?
U kunt hier de publicatie downloaden.

Oriëntatiekennis toetsen. Analyse en handreiking
Auteurs: Marcel van Riessen, Albert Logtenberg en Bas van der Meijden
Deze publicatie is bedoeld als handreiking aan docenten geschiedenis in havo en vwo die in het schoolexamen voor de opgave staan de beheersing van oriëntatiekennis te toetsen. Ze wil ook bijdragen aan de discussie over de toetsing van oriëntatiekennis.
Oriëntatiekennis is bedoeld als middel om je te oriënteren in de zee van tijd waarin wij ronddrijven - verleden, heden en toekomst- en om historisch denken en redeneren te ondersteunen. Vanuit dat doel wordt de bestaande toetspraktijk geanalyseerd. De analyse mondt uit in adviezen over typen toetsvragen die passen bij verschillende beheersingsniveaus van oriëntatiekennis. Ook worden suggesties gedaan voor (toetsing van) opbouw van dat beheersingsniveau van onderbouw naar bovenbouw.
U kunt hier de publicatie downloaden.

De kennisbasis nader bekeken. Een analyse van de kennisbases aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer
Auteurs: Carla van Boxtel (red.), Maria Boersen, Berend Jan Mulder, Hessel Nieuwelink, Marcel van Riessen, Christiaan Steenstra, Dick van Straaten.
Lerarenopleidingen werken in het kader van kwaliteitsverbetering aan de definitie en implementatie van een kennisbasis.
Deze publicatie bevat een analyse van de beschikbare definities voor de kennisbases aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer. Wat is de kwaliteit van de beschikbare kennisbases? Welke overeenkomsten en verschillen bestaan er tussen de kennisbases voor de verschillende werkvelden en de verschillende mens- en maatschappijvakken? Hoe kunnen de kennisbases verbeterd en beter op elkaar afgestemd worden?
U kunt hier de publicatie downloaden